TỔNG QUÁT

Tính trên toàn thế giới, tuổi thọ con người ngày càng tăng nhờ điều kiện dinh dưỡng đầy đủ, chăm sóc y tế tốt, giảm tử vong trẻ em. Tình hình nhân khẩu học đang chuyển hướng tăng tỉ lệ của nhóm người cao tuổi. Tuy nhiên, con người vẫn không thể tránh khỏi quá trình lão hóa cho dù tuổi thọ tăng cao. Lão hóa, quá trình suy mòn và già yếu của tế bào, bị tác động bởi di truyền cùng với những tổn thương tích lũy do nội sinh và từ môi trường xảy ra trong suốt quá trình sống. Do vậy, các hệ thống dịch vụ y tế sẽ phải ngày càng tập trung nhiều hơn vào nhóm người cao tuổi.

Da người, chiếm 1/6 trọng lượng cơ thể, là chỉ điểm rõ nhất của sự lão hóa. Khi tuổi thọ gia tăng, con người có thời gian làm việc dài hơn( trước khi nghỉ hưu), họ sẽ cần những can thiệp nhằm cải thiện vẻ bề ngoài và đảo ngược những dấu hiệu lão hóa. Từ đó, sẽ có sự gia tăng đáng kể số người tìm đến các chuyên gia thẩm mỹ, bác sĩ da liễu và phẫu thuật thẩm mỹ. Để điều trị hiệu quả bệnh da người già và sử dụng hợp lý những can thiệp nhằm đảo ngược quá trình lão hóa da, điều quan trọng là phải nắm rõ những biến đổi về mặt lâm sàng và mô học đi cùng với quá trình lão hóa.

NGUYÊN NHÂN

Lão hóa da do hai yếu tố: nội sinh và ngoại sinh. Lão hóa nội sinh là hậu quả của biến đổi sinh lý không thể tránh khỏi do tác động của thời gian, tốc độ lão hóa do yếu tố di truyền quyết định. Lão hóa ngoại sinh là những biến đổi do những yếu tố bên ngoài như tiếp xúc lâu dài với ánh nắng mặt trời, hút thuốc lá, lối sống…

Lão hóa nội sinh xảy ra do tổn thương tích lũy nội sinh từ quá trình hình thành liên tục các loại oxy tái hoạt hóa( ROS) trong chuyển hóa hiếu khí. Mặc dù da chứa một mạng lưới men chống oxy hóa và những phân tử chống oxy hóa nhưng hệ thống này không đủ hiệu quả và có khuynh hướng thoái hóa theo thời gian. Do vậy , ROS vẫn làm tổn thương một số thành phần tế bào như màng tế bào, các enzyme và DNA.

Một số yếu tố ngoại sinh tác động cùng với quá trình lão hóa nội sinh sẽ làm da lão hóa sớm. Tiếp xúc ánh nắng mặt trời là nguyên nhân chính gây lão hóa da sớm, ngoài ra còn một số yếu tố khác như hút thuốc lá, cơ vùng mặt biểu lộ cảm xúc lặp đi lặp lại, tư thế nằm ngủ một bên tạo nếp nhăn, tác động của trọng lực…

Lão hóa da ánh sáng gồm những biến đổi da từ những tổn thương tích lũy do bức xạ cực tím. Nếu không được bảo vệ, chỉ cần vài phút tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong vài năm có thể gây biến đổi da trông thấy. Tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng da sẽ mất khả năng tự sửa chữa, tia cực tím bẻ gãy các collagen và giảm tổng hợp collagen mới.

Hút thuốc lá gây ra những biến đổi sinh hóa trong cơ thể làm đẩy nhanh quá trình lão hóa. Các nghiên cứu cho thấy một người hút từ 10 điếu mỗi ngày da có nguy có xuất hiện nếp nhăn sâu so với người không hút thuốc. Hút thuốc lá trong một vài năm cũng có thể làm cho da trông vàng vàng không khỏe mạnh. Những dấu hiệu trên có thể biến mất hay giảm đi rõ nếu ngưng hút thuốc lá, thậm chí nếu người đó hút trong nhiều năm hay hút nhiều khi còn trẻ.

Quá trình cơ mặt co kéo liên tục, theo thời gian dẫn đến hình thành những rãnh sâu trên trán, giữa hai chân mày, quanh mắt và rãnh mũi má tạo hình ảnh già nua trước tuổi.

Tác động liên tục của trọng lực ảnh hưởng đến sự phân bố mô mềm vùng mặt làm da chảy xuống. Theo thời gian, da trở nên lỏng lẻo làm khả năng nâng đỡ mô mềm, lúc này trọng lực trở thành một yếu tố quan trọng. Da chảy xệ đặc biệt thấy rõ ở mí mắt trên và dưới tạo hình ảnh “túi mắt” ở gò má và vùng cổ.

Một số yếu tố ngoại sinh khác cũng góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa như stress, chế độ ăn uống không hợp lý, ô nhiễm môi trường…

ĐẶC ĐIỂM DA LÃO HÓA

  • Da lão hóa có những biến đổi về mặt màu sắc hay kết cấu da như:

  • Rối loạn sắc tố da: nám, đồi mồi, tàn nhang, da có đậm độ không đều…

  • Da khô, mất độ mịn màng.

  • Da chảy nhão, hình thành nếp nhăn, túi mỡ.

  • Hình thành những tổn thương tân sinh như dày sừng tiết bã, dày sừng ánh sáng, u mạch, giãn mạch, tăng sản tuyến bã…

PHÒNG NGỪA

  • Tránh nắng: hạn chế tiếp xúc ánh nắng trong khoảng từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều, sử dụng các biện pháp che chắn, bôi kem chống nắng phổ rộng vơi SPF >30.

  • Bỏ hút thuốc lá.

  • Chăm sóc da đúng cách: làm sạch, dưỡng ẩm.

  • Lối sống lành mạnh: tránh stress, có chế độ ăn uống hợp lý đầy đủ dinh dưỡng, tạo môi trường trong lành…

PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ

Dược mỹ phẩm là những mỹ phẩm chức năng và sản phẩm chăm sóc da, bao gồm loại kê toa và không kê toa. Tác động trên da của dược mỹ phẩm là sự kết hợp tác dụng dưỡng ẩm của tá dược với tác dụng chính của hoạt chất. Thuốc bôi thường hiệu quả khi những dấu hiệu lão hóa ở mức độ nhẹ đến vừa.

Tái tạo da bằng hòa chất: trong thủ thuật này, một hóa chất dạng dung dịch được bôi lên da làm tạo vết thương ở bì và thượng bì để loại bỏ các sang thương nông và cải thiện kết cấu da. Lột nông kích thích phát triển thượng bì nhờ loại bỏ lớp sừng mà không hoại tử. Sauk hi tróc ra, thượng bì dày lên với thay đổi tái tạo về chất. Lột trung bình hủy thượng bì nhiều hơn và gây viêm ở bì nhú. Cuối cùng, lột sâu tạo đáp ứng viêm xuống tận bì lưới, kích thích sản xuất collagen và chất nền mới.

Laser/ ánh sáng: có hai nhóm chính trong thủ thuật trẻ hóa da là laser bóc tách và laser không bóc tách. Để giải quyết những vấn đề liên quan đến sắc tố da, có thể sử dụng laser xung dài,Q-switched, picosecond, IPL. Để cải thiện kết cấu da, có thể sử dụng laser xung liên tục, laser vi điểm.

Botulinum toxin A( BTX-A) : BTX A có tác dụng ức chế sự phóng thích acetyl-choline tại chỗ nối thần kinh- cơ dẫn đến liệt cơ. Nhờ vào cơ chế này mà BTX-A được chỉ định điều trị những nếp nhăn động( gây nên do sự co cơ). Hiện nay việc sử dụng BTX-A trong thẩm mỹ đã trở nên phổ biến trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng. Đây là thủ thuật thẩm mỹ không xâm lấn được thực hiện nhiều nhất thế giới.

Các chất làm đầy ( fillers): được tiêm vào da để làm đầy hững khiếm khuyết như nếp nhắn tĩnh, sẹo lõm.

ĐẶC TRỊ BẰNG SÓNG SIÊU ÂM HỘI TỤ

Các thiết bị phát năng lượng: Radiofrequency (RF), sóng siêu âm hội tụ đưa nhiệt lượng xuống mô liên kết giúp tái tạo collagen, làm săn chắc da không xâm lấn.